Op een pieterman gestapt in Portugal? Dit moet je direct doen
Wie tijdens een stranddag in Portugal plotseling een felle, brandende pijn in de voet voelt, kan op een pieterman zijn gestapt. Deze kleine vis, in Portugal bekend als de peixe-aranha, verstopt zich vaak onder het zand in ondiep water en is daardoor vrijwel niet te zien. Op de rug bevinden zich giftige stekels die een zeer pijnlijke verwonding kunnen veroorzaken.
Hoewel een steek meestal niet gevaarlijk is, kan de pijn zeer hevig zijn. De Portugese civiele bescherming heeft daarom opnieuw uitgelegd wat strandbezoekers direct moeten doen en wanneer medische hulp nodig is.
Verborgen onder het zand
Pietermannen leven langs grote delen van de Atlantische kust en komen ook veel voor in Portugese kustwateren. De vis graaft zich gedeeltelijk in het zand in en laat vaak alleen de ogen en een klein deel van de kop zichtbaar. Vooral in ondiep water dicht bij de kust kunnen badgasten er ongemerkt op stappen.
De vis valt mensen niet bewust aan. De steek ontstaat meestal doordat iemand per ongeluk op de rugvin stapt. Als verdediging dringen de scherpe stekels in de huid en komt er gif vrij. De meeste verwondingen ontstaan daarom aan de voetzool of rond de hiel.
Hevige, brandende pijn
Direct na de steek kan het voelen alsof je op een scherpe steen of schelp bent gestapt. Binnen enkele minuten kan de pijn echter sterk toenemen en zich verder door de voet of het been verspreiden.
Naast hevige pijn kunnen onder meer roodheid, zwelling, warmte, tintelingen en gevoelloosheid ontstaan. Sommige mensen krijgen last van misselijkheid, hoofdpijn, duizeligheid of overgeven. Ernstige reacties komen weinig voor, maar zijn niet uitgesloten.
De pijn is meestal het hevigst tijdens het eerste halfuur en neemt daarna geleidelijk af. Bij sommige mensen kunnen pijn, zwelling of gevoeligheid echter meerdere uren tot een dag aanhouden.
Wat moet je doen na een steek?
Verlaat het water rustig en veilig en zoek bij voorkeur direct hulp bij een strandwacht of EHBO-post. Controleer vervolgens of er nog zichtbare stekels in de huid zitten. Verwijder deze voorzichtig met een pincet en raak de stekels niet met blote handen aan.
Plaats de getroffen voet of het aangedane lichaamsdeel daarna minimaal dertig minuten in heet water. Het water moet zo warm mogelijk zijn zonder brandwonden te veroorzaken. De warmte helpt het warmtegevoelige gif af te breken en kan de pijn aanzienlijk verminderen.
Maak de wond daarna voorzichtig schoon. Bij hevige pijn kan eventueel een gebruikelijke pijnstiller worden genomen, mits deze normaal veilig gebruikt kan worden.
Wanneer medische hulp inschakelen?
Bij de meeste mensen nemen de klachten na behandeling geleidelijk af. Medische hulp is wel verstandig wanneer de pijn niet vermindert, de zwelling sterk toeneemt of er tekenen van een infectie ontstaan.
Bel bij ernstige klachten direct de Portugese hulpdiensten via 112. Dat geldt onder meer bij ademhalingsproblemen, flauwvallen, ernstige duizeligheid, hartritmestoornissen of verschijnselen van een sterke allergische reactie.
Zo verklein je de kans op een steek
Omdat pietermannen nauwelijks zichtbaar zijn, is een ontmoeting niet altijd te voorkomen. Waterschoenen met een stevige zool kunnen de voeten wel beschermen tegen de scherpe stekels.
Wie zonder waterschoenen door ondiep water loopt, kan de voeten het beste langzaam over de bodem schuiven in plaats van grote stappen te zetten. De trillingen kunnen ervoor zorgen dat een vis wegzwemt voordat erop wordt gestapt.
Een steek van een pieterman is meestal vooral zeer pijnlijk en slechts zelden gevaarlijk. Snel handelen is echter belangrijk: verlaat het water, verwijder eventuele stekels voorzichtig en dompel de getroffen plek zo snel mogelijk onder in heet, maar niet brandend water.
