Portugal voert vanaf 10 april 2026 een statiegeldsysteem in voor drankverpakkingen. Tot nu toe lag de focus vooral op recycling via de bekende ecopontos (recyclingcontainers), zonder financiële stimulans voor consumenten. Met de invoering van statiegeld komt daar verandering in.

Iedereen betaalt straks ongeveer €0,10 per plastic fles of blikje. Dat bedrag wordt teruggegeven zodra de lege verpakking wordt ingeleverd bij een officieel inzamelpunt. Het doel: meer hoogwaardige recycling, minder zwerfafval en meer hergebruik van materialen.

---

Europese druk als motor achter het systeem

De invoering past binnen bredere Europese ontwikkelingen. De Europese richtlijn voor wegwerpplastic (Single Use Plastics Directive, 2019) stelt duidelijke doelen:

• Vanaf 2025 moeten plastic flessen minstens 25% gerecycled materiaal bevatten

• In 2029 moet 90% van alle flessen afzonderlijk worden ingezameld

Steeds meer Europese landen kiezen daarom voor statiegeld als effectief middel tegen plasticvervuiling en zwerfafval.

---

Hoe werkt het Portugese systeem?

Portugal introduceert een landelijk Sistema de Depósito e Retorno (SDR). Dit systeem beheert de inzameling, registratie en verwerking van verpakkingen.

De planning voorziet in:

• Ongeveer 2.500 inzamelautomaten in grote winkels

• Meer dan 8.000 inzamelpunten

• Circa 50 kiosken op drukbezochte locaties

Ook horeca en buurtwinkels kunnen vrijwillig deelnemen.

Na inlevering ontvangt de consument een bon, die kan worden:

• Uitbetaald in contant geld

• Verrekend als winkeltegoed

• Digitaal overgemaakt

• Gedoneerd aan een goed doel

---

Welke verpakkingen vallen onder statiegeld?

Het systeem richt zich in eerste instantie op:

• Plastic flessen (PET)

• Aluminium blikjes

• Kleine stalen drankverpakkingen

Vooral water, frisdrank, sap en bier vallen hieronder.

Wat is voorlopig uitgezonderd?

• Verpakkingen met melk of melkproducten

• Wijnverpakkingen

• Kartonnen wijnverpakkingen

Glazen verpakkingen worden mogelijk later toegevoegd. Glas wordt in Portugal al apart ingezameld via bestaande systemen.

---

Wat gebeurt er met de ingeleverde verpakkingen?

De verpakkingen worden verwerkt in zes grote centra en twee sorteerinstallaties in Lissabon en Porto. Daar worden ze voorbereid voor hoogwaardige recycling.

De verwachte impact:

• Besparing van circa 109.000 ton CO₂ per jaar

• Ongeveer 1.500 nieuwe banen

• Minder stedelijk afval

---

Zijn bedrijven voorbereid?

Producenten en winkels moeten:

• Prijzen aanpassen

• Etiketten en barcodes wijzigen

• Kassasystemen aanpassen

De totale investering wordt geraamd op €100 tot €150 miljoen. Experts waarschuwen dat de invoering logistiek uitdagend kan zijn.

---

Vergelijking met Nederland

Nederland kent al decennialang statiegeld. In de jaren 50 begon het met glazen flessen. Later volgden grote plastic flessen, kleine plastic flesjes en in 2023 ook blikjes.

In 2025 werden in Nederland ongeveer 4,5 miljard verpakkingen verwerkt.

Positieve effecten:

• Minder zwerfafval

• Hogere recyclingpercentages

• Groter milieubewustzijn

Uitdagingen:

• Overvolle inzamelautomaten

• Extra kosten voor supermarkten

• Ongeveer 23% levert blikjes zelden of nooit in

• Pogingen tot fraude

---

België: een ingewikkelder verhaal

België kent al lang statiegeld op glazen flessen, maar heeft geen landelijk systeem voor plastic en blik.

Het land werkt met de bekende blauwe PMD-zak, beheerd door Fost Plus. Dit systeem werd ooit geprezen, maar bleek onvoldoende effectief tegen zwerfafval.

De invoering van statiegeld wordt bemoeilijkt door:

• Politieke verdeeldheid tussen gewesten

• Lobby vanuit de industrie

• Discussie over digitale statiegeldsystemen

De toekomst van statiegeld in België blijft onzeker.

---

Wat kan Portugal leren?

Ervaringen uit andere landen tonen aan dat succes afhangt van:

• Betrouwbare technologie

• Voldoende inzamelpunten

• Heldere communicatie

• Goede fraudepreventie

• Continue monitoring

Als Portugal inzet op toegankelijkheid en gebruiksgemak, kan het systeem bijdragen aan minder zwerfafval en betere recycling, terwijl praktische problemen beperkt blijven.

---