Portugal pauzeert hervorming van burgerschapsregels

Portugal blijft een van de populairste bestemmingen in Europa voor investeerders, gepensioneerden en digitale nomaden. Een belangrijke reden daarvoor is dat het land een relatief toegankelijke route biedt naar legaal verblijf en uiteindelijk het staatsburgerschap. Wie legaal in Portugal woont, kan in principe na vijf jaar een aanvraag doen voor het Portugese paspoort.

De afgelopen tijd is er echter veel onzekerheid ontstaan over mogelijke veranderingen in die regeling. In de media verschenen berichten dat Portugal de wachttijd voor naturalisatie mogelijk zou verlengen van vijf naar tien jaar. Voor veel mensen die hun toekomst plannen in Portugal leidde dat tot vragen en onrust.

Voorlopig blijft de situatie echter ongewijzigd: de huidige termijn van vijf jaar is nog steeds van kracht.

Voorstel om wachttijd te verdubbelen

Eind 2025 besprak het Portugese parlement een voorstel om de wachttijd voor het aanvragen van het staatsburgerschap te verlengen. In dat plan zou de periode voor de meeste buitenlandse inwoners worden verdubbeld van vijf naar tien jaar.

De wijziging zou vooral gelden voor mensen uit landen buiten de zogeheten CPLP-landen (Gemeenschap van Portugeestalige landen). Voor veel buitenlandse gezinnen en investeerders was dat een belangrijk punt van zorg, omdat zij hun plannen voor emigratie of investeringen vaak baseren op de bestaande regels.

Na de goedkeuring in het parlement werd het voorstel doorgestuurd naar de Portugese president. Vervolgens werd het, zoals gebruikelijk bij belangrijke wetswijzigingen, voorgelegd aan het Constitutioneel Hof voor juridische toetsing.

Constitutioneel Hof blokkeert hervorming

In december kwam het Portugese Constitutioneel Hof met een uitspraak over het wetsvoorstel. Het hof oordeelde dat vier belangrijke onderdelen van de hervorming niet in overeenstemming waren met de Portugese grondwet.

Daardoor kon de wet niet worden ingevoerd en werd het voorstel teruggestuurd naar het parlement. Als de regering de regels alsnog wil veranderen, moet het hele wetgevingsproces opnieuw worden gestart.

Dat betekent dat de voorgestelde hervorming nooit daadwerkelijk in werking is getreden, ondanks de vele berichten die hierover verschenen.

Wat zijn de huidige regels?

Op dit moment gelden nog steeds de bestaande voorwaarden voor naturalisatie. In de meeste gevallen kunnen buitenlandse inwoners die legaal in Portugal verblijven na vijf jaar een aanvraag doen voor het Portugese staatsburgerschap.

Daarbij moeten aan enkele voorwaarden worden voldaan, zoals:

• basiskennis van de Portugese taal

• een schoon strafblad

• aantoonbaar legaal verblijf in het land

Het verkrijgen van het staatsburgerschap gebeurt overigens niet automatisch na vijf jaar. De aanvraagprocedure kan tijd kosten en vereist verschillende administratieve stappen. In de praktijk kan het traject daarom langer duren dan de officiële termijn.

De bijzondere positie van het Golden Visa

Een belangrijk element dat Portugal onderscheidt van veel andere Europese landen is het Golden Visa-programma. Via dit programma kunnen buitenlandse investeerders een verblijfsvergunning krijgen zonder dat zij permanent in Portugal hoeven te wonen.

Houders van een Golden Visa hoeven doorgaans slechts een beperkte tijd per jaar in het land aanwezig te zijn. Dat komt neer op ongeveer één week per jaar, of ongeveer twee weken verspreid over een periode van twee jaar.

Deze flexibiliteit maakt het programma aantrekkelijk voor gezinnen die nog niet definitief willen verhuizen, maar wel een Europese verblijfsoptie willen hebben voor de toekomst.

Kan de wachttijd alsnog naar tien jaar?

Hoewel het voorstel voorlopig van tafel is, is het niet uitgesloten dat het parlement in de toekomst opnieuw probeert om de regels te wijzigen. Politieke discussies over immigratie, nationaliteit en huisvesting spelen momenteel een grote rol in Portugal.

Toch zou een wachttijd van tien jaar niet uitzonderlijk zijn in Europa. In landen zoals Spanje en Italië moeten buitenlandse inwoners vaak ongeveer tien jaar wachten voordat zij een aanvraag voor staatsburgerschap kunnen indienen. Bovendien wordt daar meestal verwacht dat men gedurende die hele periode daadwerkelijk in het land woont.

Portugal onderscheidt zich juist door zijn relatief flexibele regels, vooral voor investeerders die via het Golden Visa een verblijfsvergunning verkrijgen.

Politieke achtergrond

De discussie over het staatsburgerschap speelt zich af tegen de achtergrond van politieke ontwikkelingen in Portugal. Tijdens verkiezingsperiodes wordt er vaak meer aandacht besteed aan onderwerpen zoals immigratie, nationaliteit en economische groei.

Hoewel presidentsverkiezingen politieke invloed kunnen hebben op het debat, worden wetten over verblijf en nationaliteit uiteindelijk vastgesteld door het parlement en de regering. Daarnaast speelt het Constitutioneel Hof een belangrijke rol bij het beschermen van de grondwettelijke rechten van inwoners.

Vooruitblik

Voorlopig blijft de situatie dus duidelijk: de huidige termijn van vijf jaar voor het aanvragen van het Portugese staatsburgerschap blijft gelden.

Toekomstige veranderingen zijn niet uitgesloten, maar zouden opnieuw het volledige wetgevingsproces moeten doorlopen. Voor mensen die overwegen om naar Portugal te verhuizen of te investeren, blijft het land daardoor voorlopig een van de toegankelijkere routes naar een Europees paspoort.