Patiënten die vijf jaar geen contact hebben met gezondheidscentrum verliezen huisarts

In Portugal zullen patiënten die vijf jaar lang geen gebruik hebben gemaakt van het nationale gezondheidsstelsel (SNS) hun huisarts kwijtraken. Dat blijkt uit een nieuwe wijziging van het Nationaal Patiëntenregister (Registo Nacional de Utentes – RNU) die door het ministerie van Volksgezondheid is doorgevoerd.

Volgens de overheid moet de maatregel ervoor zorgen dat plaatsen bij huisartsen vrijkomen voor mensen die momenteel geen huisarts hebben. In totaal zouden meer dan 121.000 patiënten hierdoor hun plek op de lijst van een huisarts verliezen.

Tegelijkertijd is er kritiek van artsenorganisaties, die vrezen dat het vooral een administratieve manier is om de officiële cijfers van patiënten zonder huisarts te verlagen. In Portugal zitten momenteel ongeveer 1,5 miljoen mensen zonder toegewezen huisarts.

Nieuwe regels voor het nationale patiëntenregister

De verandering staat in besluit nr. 3118/2026, dat op 11 maart werd gepubliceerd. Hiermee worden opnieuw de regels aangepast voor het beheer van het nationale patiëntenregister en voor de inschrijving in de eerstelijnszorg.

Volgens de Centrale Administratie van het Gezondheidssysteem (ACSS) heeft de maatregel meerdere doelen:

de toegang tot gezondheidszorg verbeteren
de kwaliteit van de informatiesystemen binnen het SNS versterken
de registratie van patiënten beter actualiseren
de procedures rond het toewijzen van een huisarts verbeteren

De nieuwe regels treden formeel 12 maart in werking, maar de praktische gevolgen worden pas na ongeveer 90 dagen zichtbaar, dus rond midden juni.

Meer dan 121.000 patiënten verliezen plaats bij huisarts

Uit gegevens van de gezondheidsautoriteiten blijkt dat 121.959 patiënten al meer dan vijf jaar geen contact hebben gehad met een gezondheidscentrum of huisartsenpraktijk. Zij zullen hun plek op de lijst van een huisarts verliezen, zodat deze plaats kan worden toegewezen aan iemand die momenteel nog geen huisarts heeft.

Belangrijk is dat deze mensen niet volledig uit het zorgsysteem verdwijnen. Ze blijven geregistreerd in het SNS en behouden toegang tot basiszorg, maar zonder vaste huisarts.

Volgens de overheid is het doel vooral om huisartsen beschikbaar te maken voor patiënten die actief zorg nodig hebben.

Artsenvereniging maakt zich zorgen

De maatregel zorgt echter voor ongerustheid bij zorgprofessionals. De Portugese Vereniging voor Huisartsgeneeskunde (APMGF) zegt bezorgd te zijn over de mogelijke gevolgen.

Volgens vicevoorzitter António Luz is het begrijpelijk dat de overheid wil controleren of patiënten die jarenlang geen gebruik maken van zorg misschien niet meer in Portugal wonen. Toch wijst hij erop dat er ook mensen zijn die wel in Portugal wonen maar simpelweg geen medische hulp nodig hebben gehad in die periode.

Volgens hem kunnen deze mensen plotseling hun huisarts verliezen terwijl zij op elk moment weer zorg nodig kunnen hebben.

Minder mogelijkheden voor preventieve zorg

De artsenvereniging benadrukt dat een huisarts niet alleen een rol heeft wanneer een patiënt ziek is, maar ook bij preventieve zorg.

Huisartsen volgen bijvoorbeeld:

vaccinaties
screenings
chronische aandoeningen
algemene gezondheidscontrole

Als patiënten van de lijst verdwijnen, kan een huisarts hen ook niet meer actief benaderen voor bijvoorbeeld vaccinaties of preventieve onderzoeken.

Kans op extra druk bij gezondheidscentra

Een ander mogelijk gevolg is dat veel mensen alsnog contact gaan opnemen met hun gezondheidscentrum om hun huisarts te behouden.

Volgens de artsenvereniging gebeurt dat vaak wanneer dit soort regels veranderen. Patiënten die zich niet precies herinneren wanneer zij voor het laatst bij de huisarts waren, zullen dan alsnog een afspraak proberen te maken om te voorkomen dat zij hun plek verliezen.

Dit kan volgens artsen tijdelijk extra druk veroorzaken op gezondheidscentra.

Kritiek op steeds nieuwe regels

De APMGF wijst er ook op dat het patiëntenregister de afgelopen jaren al meerdere keren is aangepast. Volgens de vereniging zou er meer stabiliteit in de regelgeving moeten zijn.

In eerdere wijzigingen ging het bijvoorbeeld over:

patiënten die mogelijk niet meer in Portugal wonen
onvolledige registratiegegevens
administratieve classificaties van patiënten

Artsen vinden dat het belangrijker is om te investeren in meer huisartsen en een betere organisatie van de gezondheidszorg, in plaats van administratieve maatregelen die vooral cijfers aanpassen.

Nieuwe categorie in patiëntenregister

Naast het verwijderen van inactieve patiënten introduceert het besluit ook een nieuwe registratiecategorie in het nationale register: “geactualiseerde registratie – niet-resident”.

Deze categorie is bedoeld voor Portugese burgers die niet in Portugal wonen, zodat de overheid beter kan bijhouden welke patiënten daadwerkelijk in het land gebruikmaken van het zorgsysteem.

De bestaande registratiestatussen blijven daarnaast bestaan:

registratie in behandeling
onvolledige registratie
historische registratie

Overheid: maatregel beperkt zorg niet

De gezondheidsautoriteiten benadrukken dat de wijziging geen beperking vormt voor de toegang tot zorg.

Volgens de ACSS gaat het uitsluitend om een administratieve aanpassing die de kwaliteit van de gegevens moet verbeteren en het mogelijk maakt om huisartsen toe te wijzen aan mensen die momenteel geen huisarts hebben.

Huidige situatie in Portugal

Volgens de meest recente cijfers zijn er ongeveer 10 miljoen mensen ingeschreven in het Portugese nationale gezondheidssysteem.

Van de patiënten die meer dan vijf jaar geen contact hebben gehad met een gezondheidscentrum:

108.777 zijn tussen 18 en 64 jaar
7.593 zijn ouder dan 65 jaar
5.589 zijn jonger dan 18 jaar

Bij minderjarigen gaat het uitsluitend om gezinnen waarbij alle gezinsleden al meer dan vijf jaar geen contact hebben gehad met het SNS.

Doel van de maatregel

De Portugese overheid stelt dat het belangrijkste doel van de aanpassing is om ervoor te zorgen dat patiënten zonder huisarts sneller een vaste arts krijgen.

Door plaatsen vrij te maken in de bestaande lijsten hoopt het ministerie dat meer mensen toegang krijgen tot regelmatige eerstelijnszorg en betere medische opvolging.