Zwartwerk en misbruik van ‘groene bonnetjes’ in Portugal in vier jaar tijd verdrievoudigd
Het aantal werknemers dat in Portugal wordt aangetroffen in situaties van zwartwerk of schijnzelfstandigheid is de afgelopen vier jaar sterk gestegen. Volgens cijfers die door Portugese media worden aangehaald, is het aantal vastgestelde gevallen inmiddels ongeveer verdrievoudigd.
Vooral in de bouw, landbouw en horeca worden veel onregelmatigheden aangetroffen. De Portugese arbeidsinspectie ACT heeft de aanpak van deze constructies daarom tot een van haar belangrijkste controlepunten van 2026 gemaakt.
Wat zijn de Portugese ‘recibos verdes’?
Wie als zelfstandige in Portugal werkt, factureert zijn werkzaamheden doorgaans via zogenoemde recibos verdes, letterlijk ‘groene bonnetjes’.
Daar is op zichzelf niets mis mee. Het is het normale Portugese systeem voor zelfstandigen en freelancers.
Het probleem ontstaat wanneer iemand officieel als zelfstandige wordt geregistreerd, terwijl hij in werkelijkheid gewoon als werknemer voor een bedrijf werkt. Zo iemand heeft bijvoorbeeld vaste werktijden, werkt op aanwijzing van een baas, gebruikt materiaal van het bedrijf en ontvangt iedere maand min of meer hetzelfde bedrag.
In Portugal wordt dan gesproken over falsos recibos verdes: valse groene bonnetjes of schijnzelfstandigheid.
Werkgever bespaart, werknemer loopt rechten mis
Voor werkgevers kan deze constructie financieel aantrekkelijk zijn omdat zij geen reguliere arbeidsovereenkomst hoeven af te sluiten.
Voor de werknemer kan het echter grote gevolgen hebben. Afhankelijk van de situatie kan hij rechten mislopen op onder andere:
- betaalde vakantiedagen;
- vakantiegeld en kerstbonus;
- ontslagbescherming;
- doorbetaling bij bepaalde afwezigheid;
- werkgeversbijdragen aan de sociale zekerheid;
- andere rechten die bij een normale arbeidsovereenkomst horen.
De Portugese wet kijkt daarom niet alleen naar wat er boven een overeenkomst staat. Wanneer iemand feitelijk onder dezelfde omstandigheden werkt als een werknemer, kan er juridisch toch sprake zijn van een arbeidsovereenkomst.
Zwartwerk eveneens sterk toegenomen
Daarnaast constateert de arbeidsinspectie steeds vaker volledig niet-aangegeven arbeid.
Daarbij werkt iemand zonder dat de arbeidsrelatie correct bij de autoriteiten en sociale zekerheid is geregistreerd. Soms wordt een deel van het loon officieel betaald en de rest contant ‘onder tafel’.
Dat is niet alleen een probleem voor de Portugese schatkist en sociale zekerheid. Voor werknemers betekent het dat inkomen en gewerkte tijd mogelijk niet of slechts gedeeltelijk meetellen voor bijvoorbeeld pensioen en sociale uitkeringen.
Ook bij een arbeidsongeval of conflict met de werkgever kan een werknemer hierdoor in een kwetsbare positie terechtkomen.
Bouw, landbouw en horeca springen eruit
Vooral de bouw, landbouw en horeca worden genoemd als sectoren waar zwartwerk en schijnzelfstandigheid relatief vaak voorkomen.
Dat zijn tegelijkertijd sectoren waarin veel tijdelijk en seizoensgebonden werk voorkomt en waarin Portugal de afgelopen jaren veel buitenlandse werknemers heeft aangetrokken.
De combinatie van personeelstekorten, tijdelijke contracten, onderaannemers en werknemers die niet altijd goed op de hoogte zijn van de Portugese arbeidswetgeving kan misbruik gemakkelijker maken.
Dat betekent uiteraard niet dat alle werkgevers in deze sectoren de regels overtreden.
Arbeidsinspectie voert controles op
De Autoridade para as Condições do Trabalho (ACT) heeft voor 2026 expliciet aangekondigd extra aandacht te besteden aan onjuiste arbeidsconstructies.
Daarbij wordt gecontroleerd op onder andere:
- schijnzelfstandigheid via valse recibos verdes;
- niet-aangegeven werknemers;
- misbruik van tijdelijke arbeidscontracten;
- zogenoemde stages of vrijwilligerswerk die feitelijk regulier betaald werk vervangen.
De ACT wil hiermee arbeidsrelaties die op papier anders worden voorgesteld dan ze in werkelijkheid zijn, sneller kunnen opsporen.
Wanneer ben je mogelijk géén echte zelfstandige?
Dat iemand een recibo verde uitgeeft, betekent dus niet automatisch dat diegene juridisch zelfstandige is.
Signalen die erop kunnen wijzen dat er feitelijk sprake is van loondienst zijn bijvoorbeeld wanneer de opdrachtgever bepaalt:
- waar je werkt;
- wanneer je begint en stopt;
- hoe het werk moet worden uitgevoerd;
- welk materiaal je gebruikt;
- hoeveel je periodiek betaald krijgt.
Ook wanneer vrijwel al het inkomen van één opdrachtgever afkomstig is, kan sprake zijn van sterke economische afhankelijkheid. Sinds eerdere hervormingen kent Portugal daarvoor bovendien aanvullende sociale bescherming.
Ook relevant voor Nederlanders en Belgen in Portugal
Voor Nederlanders en Belgen die in Portugal wonen of er gaan werken, is het verschil belangrijk.
Een aanbod als “je werkt gewoon voor ons, maar je moet jezelf als zelfstandige inschrijven en iedere maand een recibo verde sturen” hoeft niet automatisch illegaal te zijn. Bij daadwerkelijk zelfstandig werk is dat normaal.
Maar wanneer iemand feitelijk dezelfde functie vervult als een gewone werknemer, onder rechtstreeks gezag van één werkgever, kan er sprake zijn van een onjuiste constructie.
Vooral bij banen in toerisme, horeca, bouw en andere sectoren met veel tijdelijk personeel is het daarom verstandig vooraf duidelijk te krijgen welke arbeidsrelatie wordt aangeboden en welke sociale lasten en verzekeringen je zelf moet betalen.
ACT maakt aanpak prioriteit
Dat het aantal geregistreerde gevallen in enkele jaren zo sterk is gestegen, hoeft overigens niet uitsluitend te betekenen dat drie keer zoveel werkgevers de regels overtreden. Intensiever toezicht en betere opsporing kunnen er eveneens toe leiden dat meer situaties aan het licht komen.
Duidelijk is wel dat de Portugese overheid het probleem serieus neemt. De controle op zwartwerk en ‘falsos recibos verdes’ behoort in 2026 tot de officiële prioriteiten van de arbeidsinspectie.
Voor werknemers blijft de belangrijkste boodschap simpel: een recibo verde is een volkomen normale manier om als zelfstandige in Portugal te werken — maar het mag niet worden gebruikt om een gewone arbeidsrelatie te verhullen.
