Portugal breidt smartphoneverbod op scholen uit tot en met het negende leerjaar
Portugal gaat het gebruik van smartphones op school ook verbieden voor leerlingen van het zevende, achtste en negende leerjaar. Daarmee wordt de bestaande maatregel uitgebreid naar jongeren tot ongeveer 15 jaar.
De Portugese regering keurde de uitbreiding op 30 juli 2026 goed. Scholen krijgen de eerste maanden van het nieuwe schooljaar de tijd om zich op de verandering voor te bereiden. Het verbod moet vanaf 1 januari 2027 volledig van kracht zijn.
Smartphones verboden op het hele schoolterrein
Het verbod geldt niet alleen tijdens de lessen, maar in principe in de volledige schoolomgeving. Leerlingen mogen hun smartphone dus ook niet zomaar gebruiken tijdens pauzes of op andere momenten van de schooldag.
De regel wordt opgenomen in het Portugese leerlingenstatuut en gaat gelden voor alle leerlingen van de eerste drie cycli van het basisonderwijs. Het derde ciclo omvat in Portugal het zevende tot en met het negende leerjaar.
Ook leerlingen die in hetzelfde gebouw les krijgen als oudere scholieren uit het voortgezet onderwijs vallen onder het verbod. Juist op scholen waar verschillende leeftijdsgroepen dezelfde ruimtes delen, kan de invoering volgens de regering extra organisatorische uitdagingen opleveren. Daarom geldt tot het einde van december een overgangsperiode.
Uitzonderingen blijven mogelijk
Het smartphoneverbod is niet absoluut. Voor leerlingen die vanwege hun gezondheid een telefoon nodig hebben, blijft een uitzondering mogelijk. Ook wanneer een apparaat noodzakelijk is voor vertaling of om een andere aantoonbaar gerechtvaardigde reden, kan het gebruik worden toegestaan.
De uitzonderingen moeten voorkomen dat leerlingen die afhankelijk zijn van medische hulpmiddelen, communicatie-apps of vertaalfuncties door het verbod worden benadeeld.
Meer contact en minder onrust
Volgens minister van Onderwijs Fernando Alexandre is de uitbreiding gebaseerd op ervaringen van scholen en op nieuw onderzoek naar smartphonegebruik.
Schooldirecteuren melden dat leerlingen op scholen zonder smartphones meer met elkaar praten, actiever zijn tijdens pauzes en minder probleemgedrag vertonen. Het doel van de nieuwe maatregel is dan ook om concentratie, sociale omgang en een rustiger leerklimaat te bevorderen.
Uit onderzoek van het Portugese kenniscentrum PlanAPP blijkt dat scholen met een volledig smartphoneverbod duidelijk positievere ontwikkelingen rapporteerden dan scholen zonder beperkingen.
Op scholen waar smartphones volledig werden verboden, nam de gemeten socialisatie met 36 procent toe ten opzichte van scholen zonder maatregelen. Ook de discipline verbeterde met 13 procent. Bij gedeeltelijke beperkingen waren de effecten kleiner: de socialisatie verbeterde met 16 procent, terwijl geen duidelijk effect op de discipline werd gemeten.
Veel scholen hadden zelf al beperkingen ingevoerd
Hoewel het verbod tot nu toe nog niet wettelijk gold voor alle leerlingen van het zevende tot en met het negende leerjaar, hadden veel Portugese scholen al eigen regels ingevoerd.
In het schooljaar 2025-2026 verbood 52 procent van de scholen met leerlingen uit het derde ciclo het smartphonegebruik al volledig. In totaal hanteerde 82 procent van deze scholen een volledig of gedeeltelijk verbod.
Op locaties waar leerlingen van het tweede en derde ciclo samen les krijgen, had 66 procent van de scholen al gekozen voor een volledig verbod. Een jaar eerder was dat nog 28 procent.
Ook vindt 92 procent van de ondervraagde schooldirecteuren uit het derde ciclo dat een landelijke wettelijke regel de positie en het gezag van scholen versterkt. Zij hoeven daardoor niet meer zelfstandig met ouders en leerlingen te onderhandelen over de vraag of smartphones wel of niet mogen worden gebruikt.
Verbod begon als aanbeveling
De Portugese aanpak begon in het schooljaar 2024-2025 met een aanbeveling aan scholen om smartphones bij jongere leerlingen te weren.
Na positieve ervaringen werd het gebruik in september 2025 wettelijk verboden voor leerlingen tot en met het vijfde leerjaar. De regering concludeert nu dat de maatregel voldoende succesvol is om ook oudere leerlingen onder de regels te laten vallen.
De uitbreiding sluit volgens de Portugese regering aan bij een bredere internationale ontwikkeling. Steeds meer landen beperken het gebruik van smartphones op scholen vanwege zorgen over afleiding, sociale media, verslavend gedrag, cyberpesten en de ontwikkeling van kinderen.
Ook binnen de Europese Unie wordt gesproken over strengere regels voor de toegang van minderjarigen tot sociale media.
Telefoon meenemen mogelijk, gebruiken niet
De nieuwe maatregel betekent niet noodzakelijk dat iedere leerling zijn telefoon thuis moet achterlaten. Scholen zullen zelf praktische afspraken moeten maken over de manier waarop apparaten tijdens de schooldag worden opgeborgen.
Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat leerlingen hun smartphone uitgeschakeld in hun tas bewaren of bij aankomst inleveren in een kluisje of speciale opbergplaats. De precieze uitvoering kan per school verschillen, zolang het gebruik op het schoolterrein wordt voorkomen.
De overgangsperiode tot januari moet scholen de gelegenheid geven om hierover afspraken te maken met leerkrachten, ouders en leerlingen.
Maatregel moet onderdeel zijn van bredere aanpak
De minister erkent dat een smartphoneverbod alleen niet voldoende is om alle problemen rond jongeren, sociale media en psychisch welzijn op te lossen.
Portugal werkt daarom ook aan aanvullende ondersteuning binnen het onderwijs. Zo loopt de werving van 1.406 gespecialiseerde medewerkers, van wie ongeveer de helft psycholoog is. Daarnaast wil de regering investeren in de inrichting en verbetering van schoolpleinen en andere buitenruimtes.
Het idee daarachter is dat leerlingen niet alleen hun scherm moeten wegleggen, maar ook aantrekkelijke alternatieven nodig hebben om tijdens pauzes te bewegen, spelen en met anderen om te gaan.
Vanaf 1 januari 2027 behoren smartphones voor Portugese leerlingen tot en met het negende leerjaar daarom niet langer tot de normale schooldag. De regering hoopt dat de maatregel leidt tot meer rust in de klas, meer persoonlijk contact op het schoolplein en betere omstandigheden om te leren.
